De Staats-Spaanse Linies
De Staats-Spaanse Linies zijn de overblijfselen van verdedigingswerken die vanaf 1583 zijn aangelegd aan weerszijden van de huidige Zeeuws-Vlaamse landsgrens. Deze grens komt grotendeels overeen met de scheidslijn die in 1648 tijdens de Vrede van Münster werd vastgesteld tussen de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden en de Spaanse Nederlanden, het huidige België. Talrijke restanten van forten, schansen en vestingwallen vertellen het verhaal van twee eeuwen strijd in het grensgebied en zijn beeldbepalend voor het hedendaagse landschap.
De eerste fortificaties van de Staats-Spaanse Linies zijn gebouwd in de periode van de Opstand (1568-1648). In de Noordelijke Nederlanden gebeurt dit volgens het oud-Nederlands vestingstelsel, dat voor een groot deel is ontwikkeld door Simon Stevin. Vanaf 1670 wordt er gebouwd volgens het Nieuw-Nederlands Vestingstelsel van de hand van Menno van Coehoorn. De Linies spelen een rol tijdens verschillende grote conflicten, waaronder de Hollandse Oorlog (1672-1679), de Negenjarige Oorlog (1688-1697), de Spaanse Successieoorlog (1701-1713), de Oostenrijkse Successieoorlog (1740-1748), tot het moment waarop het Franse Armée du Nord onder bevel van generaal Pichegru in 1794 de Nederlanden binnenvalt.
Meer lezen
Werken van aarde
De bouwwerken van de Staats-Spaanse Linies zijn hoofdzakelijk gemaakt van aarde. Het bouwmateriaal is in ruime mate voorhanden en de schansen en wallen kunnen relatief gemakkelijk worden opgetrokken en indien nodig worden aangepast of afgebroken. Sommige bouwwerken hebben in de loop der tijd diverse transformaties ondergaan, al naar gelang het verloop van de strijd.
Tientallen forten en schansen hebben de tand des tijds doorstaan of zijn door de plaatselijke overheden weer zichtbaar gemaakt in het landschap. Verscheidene liniedijken en vestingwallen, met name die van Hulst, Damme en Sluis, zijn in hun oude glorie hersteld. Voor een geoefend oog zijn er daarnaast nog talrijke aanwijzingen in de streek die getuigen van een turbulent verleden.
Inundaties
De forten zijn aangelegd op strategische plaatsen zoals aan de monding van geulen of hoger gelegen wegen en dijken. Zo oefenen zij controle uit over de omgeving. Wanneer de vijand nadert, worden dijken doorgestoken waardoor hele gebieden onder water lopen. Later wordt het onder water zetten meer gecontroleerd aangepakt. Gaat het er even rustiger aan toe, dan worden de overstroomde gebieden weer ingepolderd. Die opeenvolging van menselijke ingrepen kunt u met een beetje fantasie nog overal in het landschap zien.
